هرس درخت انگور یکی از مهم ترین کارهایی است که نقش مستقیم در سلامت، رشد و باردهی انگور ها و تاکستان دارد. اگر هرس درست انجام شود و در زمان مناسب انجام شود، میتوانید شاهد تولید خوشه های درشت تر، شیرین تر و باکیفیت تر باشید و در مقابل، هرس نادرست یا عدم انجام هرس منجر به کاهش شدید محصول، رشد شاخه های بی ثمر، شیوع بیماری های قارچی و حتی مرگ درخت شود.
در این مقاله از سایت وارجینا و خدمات هرس درخت، قصد داریم به صورت کامل و کاربردی به بررسی تمام جنبه های هرس درخت انگور بپردازیم تا باغداران عزیز بتوانند با آگاهی کامل، بهترین تصمیم را برای باغ خود بگیرند. با ما همراه باشید تا از صفر تا صد هرس انگور را به شما عزیزان آموزش دهیم.
چرا هرس درخت انگور انجام می دهیم؟
هرس انگور به دلایل زیادی ضروری است و تاثیر آن خیلی بیشتر از یک کار باغبانی ساده است که در ادامه به طور کامل اهمیت هرس درخت انگور را برای شما عزیزان نوشته ایم:
بهتر شدن جریان هوا و نور: با هرس اصولی، شاخه های اضافی حذف می شوند و نور خورشید بهتر به برگها و خوشه ها میرسد. این موضوع باعث افزایش فتوسنتز و در نتیجه، شیرینتر شدن انگورها میشود که در فروششان می تواند تاثیر بگذارد. همچنین جریان هوای مناسب، رطوبت را کاهش داده و از رشد قارچها و بیماریهای رایج مانند سفیدک و کپک جلوگیری میکند.
کنترل بار میوه: هرس به باغدار اجازه میدهد تعداد جوانه های بارده را کنترل کند. اگر جوانه ها بیش از حد باشند، انرژی گیاه تقسیم شده و خوشه ها کوچک میمانند و بازار پسندی کمتری پیدا می کنند. در مقابل، تعداد کم جوانه باعث کاهش باردهی میشود.
جوانسازی بوته ها: شاخه های قدیمی و ضعیف توان باردهی کمی دارند. با هرس صحیح، شاخه های مسن حذف شده و فضا برای رشد شاخه های تازه باز می شود که این کار باعث افزایش طول عمر تاک و پایداری باغ در سالهای آینده خواهد شد.
آسانتر شدن برداشت: هرس اصولی باعث میشود شاخه ها و خوشه ها در دسترس و منظم تر باشند و برداشت محصول برای باغدار سریعتر و راحت تر شود.
کوددهی و آبیاری بهتر: با کاهش تراکم شاخ و برگ، آب و کود بهتر به ریشه ها و قسمتهای بارده میرسد و گیاه به طور یکنواخت تری تغذیه میشود.
اگر برای انجام خدمات طراحی فضای سبز خود نیاز به یک تیم حرفه ای دارید، وارجینا همراه شماست.
چه زمانی درخت انگور را هرس کنیم؟
انتخاب زمان صحیح برای هرس انگور اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا اگر در فصل یا شرایط نامناسب انجام شود، می تواند باعث آسیب جدی به تاک ها و کاهش باردهی شود. به طور کلی، زمان هرس درخت انگور در دو بازه اصلی صورت میگیرد: هرس زمستانه که هرس خشک نام دارد و هرس تابستانه که به هرس سبز معروف است.
هرس زمستانه درخت انگور
بهترین زمان هرس درخت انگور، فصل زمستان است؛ یعنی زمانی که گیاه وارد دوره خواب شده و رشد آن متوقف شده است. این بازه از اواخر پاییز تا اوایل بهار ادامه دارد. باغداران باتجربه توصیه می کنند هرس زمانی انجام شود که سرماهای شدید گذشته باشد اما هنوز جوانه ها شروع به رشد نکرده باشند.
اگر هرس خیلی زود در پاییز انجام شود، احتمال یخ زدگی شاخه ها وجود دارد و اگر خیلی دیر انجام شود، باعث خارج شدن شیره و ضعف گیاه خواهد شد که این به نفع شما نیست. در مناطق سردسیر که امکان یخزدگی وجود دارد، هرس باید دیرتر انجام شود ولی قبل از شروع جوانه زنی. به هرس انگور در زمستان، هرس خشک نیز گفته می شود.
نکته ای که باید به آن دقت کنید: هرس زمستانه حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد از شاخه های درخت را شامل می شود و در دو مرحله انجام میگیرد که مرحله اول در پاییز برای حذف شاخه های بیمار و فرسوده و مرحله دوم که مرحله اصلی است، در زمستان انجام میشود.
هرس بهاره درخت انگور
هرس سبز انگور یا هرس انگور در فصل بهار در زمان رشد رویشی انجام می شود و مکمل هرس زمستانه است. این هرس در سه مرحله انجام می شود که در ادامه آن را به طور کامل توضیح داده ایم:
اولین مرحله در هنگام نمایان شدن خوشه ها، دومین مرحله در هنگام رشد متوسط خوشه ها و سومین مرحله در هنگامی که شاخه ها رشد مطلوب را پیدا کرده باشند. در تمامی این مراحل، شاخک هایی که در جای نامناسب رشد کرده اند یا خوشه هایی که بر روی شاخه های نگهداری شده برای سال بعد درآمده است را حذف میکنیم تا خوشه های باقی مانده کیفیت بالاتر پیدا کنند.
هرس بهاره با بهبود تهویه و رسیدن نور به خوشه ها، نقش مهمی در کاهش آلودگی و کنترل آفات دارد. در هرس سبز یا بهاره انگور، برگها، خوشه ها و شاخه های اضافی، خشک، بیمار و ضعیف حذف می شوند و این کار برای بهبود و کاهش تراکم درخت صورت میگیرد. برخلاف هرس زمستانه، در هرس بهاره نباید به شاخه های اصلی درخت دست بزنیم.
نکته مهم: بین ۲۰ تا نهایت ۴۰ درصد میتوان از حجم شاخه و برگ کم کرد. هرس بیش از اندازه به شدت آسیب زننده است زیرا درخت با جذب نور از برگها و شاخه های سبز عمل غذاسازی یا همان فتوسنتز را انجام میدهد.
هرس تابستانه درخت انگور
هرس درخت انگور در تابستان، زمانی انجام می شود که جوانه ها شروع به رشد می کنند. این هرس موجب رسیدن مواد غذایی بهتر از ریشه به اندام ها می گردد. هرس تابستانه را میتوانید در تمام طول فصل رشد انجام دهید و خوشه کوچک یا شاخه های بلااستفاده را حذف کنید.
مراحل انجام هرس تابستانه انگور عبارتند از:
۱. سربرداری یا سرزنی شاخه های سبز بین ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر
۲. حذف پاجوشها و جوانه های انتهایی تنه
۳. حذف جوانه های متورم پایین تنه
۴. حذف جوانه های انتهایی شاخه برای جلوگیری از رشد بیشتر
۵. حذف برگهای پیر و فرسوده که قادر به فتوسنتز نیستند.
هرس پاییزه درخت انگور
هرس درخت انگور در پاییز، آغازی است برای هرس اصلی در فصل زمستان. به منظور هرس انگور در پاییز باید شاخه های بیمار، پیر و فرسوده را ببرید. اگر در مناطق سردسیر هستید، نباید در این فصل هرس شدیدی انجام دهید.
روشهای اصلی هرس انگور
هرس انگور به روش های مختلفی انجام می شود که هر کدام برای شرایط خاصی از تاک و هدف باغدار مناسب هستند. شناخت این روش ها کمک می کند تا باغدار بتواند بهترین تصمیم را برای افزایش باردهی و بهبود کیفیت محصول بگیرد. به طور کلی، سه روش اصلی برای هرس انگور وجود دارد که در ادامه تک تک آنها را به شما آموزش می دهیم:
۱. هرس کوتاه
در این روش، شاخه ها به طول کوتاه بریده می شوند و فقط چند جوانه که اغلب ۲ تا ۳ جوانه هستند روی هر شاخه باقی میماند. هرس کوتاه برای درختانی است که باردهی آنها در شاخه های پایینتر است و به این هرس، هرس شدید نیز گفته می شود. این روش برای درختان ضعیف یا خاک های فقیر مناسب است و میزان محصولات را چند درصد کاهش می دهد. برای هرس انگور عسگری بهتر است از این روش استفاده شود.
۲. هرس بلند
در هرس بلند، شاخه ها با طول بیشتری بین ۴ تا ۱۲ جوانه باقی گذاشته می شوند و شاخه را از بالای جوانه دوازدهم میبریم. این روش برای ارقام انگوری که باردهی در جوانه های پایینی آنها ضعیف است، مناسب خواهد بود. هرس بلند تنه و بازوهای درخت را قوی خواهد کرد و برای درختان قوی تر یا خاکهای غنی تر توصیه می شود.
۳. هرس مختلط
سومین روش هرس انگور، هرس مختلط نام دارد که ترکیبی از هرس شدید و خفیف است. در این روش یک شاخه را از بالای جوانه هشتم میبریم که مسئول تولید محصول است و شاخه بعدی را از بالای جوانه دوم میبریم که مسئول تولید شاخه و میوه سال آینده است. متخصصین معتقدند این روش بهترین روش هرس درخت انگور است که توان آن را تا حداکثر میزان حفظ می کند و موجب افزایش محصول دهی و قدرت درخت بیشتر در باردهی می شود.
انواع فرم های هرس درخت انگور
نحوه هرس درخت انگور، با توجه به هدف شما از هرس و نوع درخت یا حتی سن و نژاد آن متفاوت است. روش هرس درخت انگور در حیاط یا هرس باغ انگور سنتی شاید از نظر حجم شاخه ها یا تخصصی تر بودن متفاوت باشد، اما یک سری دستورالعمل مشخص وجود دارد .
هرس پاچراغی درخت انگور
بهترین روش درختان انگور، فرم پاچراغی است که با قیم و در مناطق خشک و کشت دیم انجام می گیرد. برای شکلگیری فرم پاچراغی نیاز به ۳ تا ۴ سال هرس وجود دارد. در این فرم شاخه های بارده بر روی بازوهای اصلی درخت قرار دارند. در سال اول، شاخه های قوی تر درخت انتخاب و شاخه های ضعیف تر از بالای جوانه دوم هرس می شوند. در سال دوم، از بین شاخه های قویتر، ۲ شاخه به عنوان بازو انتخاب میشوند و از قیم استفاده میشود. در سال سوم و چهارم نیز ۲ بازو به عنوان شاخه قوی تر انتخاب می شوند.
در خدمات محوطه سازی که توسط وارجینا انجام می شود کاها از درختان انگور برای تناسب محیط با ویلا انجام می شود که در کنار زیبایی می توانید از میوه های خوشمزه لذت ببرید.
هرس داربستی درخت انگور
در روش داربستی، درخت بین یک تا سه طبقه بالا خواهد آمد و این فرآیند با توجه به نوع درخت بین ۲ تا ۵ سال زمان می برد. برای اجرای کوردون یک طبقه، تنه اصلی درخت انگور باید ۲۰ الی ۱۵۰ سانتیمتر از سطح زمین فاصله داشته باشد. پایین تر از سطح داربست درخت، هرس را انجام می دهیم و دو شاخه از هر طرف نگه می داریم. در سه سال آینده باید تلاش کنید که این دو شاخه را تقویت نمایید تا حالت ضخیم و چوبی بگیرد.
هرس خوابیده درخت انگور
اکثر نهال ها قدرت لازم را دارند و بعد از گذشت یک سال، به سیم قیم می رسند. در این روش، اگر نهال به اولین سیم قیم یا ارتفاع ۷۰ سانتیمتری نرسیده، هرس سال قبل را بر روی آن اجرا کنید و آن را تا سه جوانه ببرید. اگر نهال فقط به سیم رسیده بود، آن را تا یک جوانه ببرید و به سیم ببندید. اگر نهال به خوبی به بالای سیم رسیده، ۳ تا ۵ جوانه را ببرید و بقیه شاخه را به سیم قیم گره بزنید.
نکات کلیدی و اصولی در هنگام هرس
رعایت نکات زیر هنگام هرس نهال انگور، نقش مهمی در سلامت گیاه و افزایش باردهی آن دارد:
ضدعفونی کردن ابزارها: ابزارهای هرس مانند قیچی و اره باید قبل و بعد از هرس با الکل یا مواد ضدعفونی کننده تمیز شوند تا از انتقال بیماری به شاخه های سالم جلوگیری شود. ابزارهای کند یا غیربهداشتی باعث ایجاد زخم های نامرتب و انتقال بیماری می شوند.
شناخت شاخه های بارده: شاخه های یکساله بارده هستند و باید حفظ شوند. در مقابل، شاخه های دو یا چند ساله قدرت باردهی ندارند و بهتر است حذف شوند. شاخه هایی که سال پیش میوه دادند را هرس کنید چون دیگر میوه نمی دهند یا بارشان خیلی کم خواهد بود.
حذف شاخه های بیمار و خشک: شاخه هایی که آثار بیماری، شکستگی یا پوسیدگی دارند باید به طور کامل از گیاه جدا شوند.
هرس بیش از حد ممنوع: حذف بیش از حد شاخه ها باعث کاهش فتوسنتز و ضعف عمومی گیاه می شود. همیشه بین رشد برگ و میوه تعادل برقرار کنید.
زاویه برش را رعایت کنید: شاخه ها را کمی بالاتر از جوانه و با زاویه ۴۵ درجه برش بزنید تا از تجمع آب روی زخم و بروز بیماری جلوگیری شود .
استفاده از ابزار تیز و مناسب: برش های تمیز و سریع باعث می شوند زخمها سریعتر بهبود یابند و خطر بیماری ها کاهش یابد.
اشتباهات رایج در هرس انگور
هرس انگور اگر با روش های اشتباه یا بدون توجه به اصول باغبانی انجام شود، نه تنها نتیجه مطلوبی نخواهد داشت بلکه ممکن است به بوته ها آسیب بزند و عملکرد سالهای آینده بوته ها را هم کاهش دهد. شناخت اشتباهات رایج در هرس انگور کمک می کند باغداران از تکرار آنها جلوگیری کنند:
هرس بیش از حد: یکی از رایج ترین اشتباهات، کوتاه کردن یا حذف بیش از حد شاخه هاست که باعث می شود بوته توان کافی برای فتوسنتز و ذخیره انرژی نداشته باشد.
هرس نکردن منظم: بوته های بدون هرس به سرعت متراکم می شوند، نور و هوا به شاخه ها نمی رسد و بیماری های قارچی و آفات به راحتی گسترش پیدا می کنند که می تواند تاکستان را با مشکلات جدی دچار کند.
حذف شاخه های بارده: تشخیص شاخه های بارده و نگهداری آنها یکی از مهارت های کلیدی در هرس اصولی است.
بی توجهی به زمان هرس: هرس در فصل نامناسب می تواند به گیاه آسیب بزند. برای مثال، هرس در اوایل بهار زمانی که شیره گیاه در جریان است، باعث خونریزی شاخه ها و کاهش قدرت گیاه خواهد شد.
استفاده از ابزار نامناسب یا کند: ابزارهای کند یا غیربهداشتی باعث ایجاد زخم های نامرتب و انتقال بیماری می شوند.
سوالات متداول
در ادامه به مهم ترین سوالاتی که شما عزیزان از ما پرسیده اید پاسخ می دهیم…
۱. بهترین زمان هرس درخت انگور چه موقع است؟
بهترین زمان هرس درخت انگور، فصل زمستان است. یعنی زمانی که گیاه در خواب زمستانی به سر می برد و رشد آن متوقف شده است. این زمان از اواخر پاییز تا اواخر زمستان یعنی دی و بهمن است. در مناطق سردسیر، هرس باید بعد از گذر از سرمای شدید انجام شود اما قبل از شروع جوانه زنی.
۲. تفاوت هرس کوتاه و هرس بلند در چیست؟
در هرس کوتاه، شاخه ها به ۲ تا ۳ جوانه کوتاه می شوند و برای ارقامی که باردهی آنها در جوانه های پایینی است مناسب می باشد. در هرس بلند، بین ۴ تا ۱۲ جوانه روی شاخه باقی می ماند و برای ارقامی که باردهی آنها در جوانه های بالاتر است، کاربرد دارد.
۳. آیا هرس درخت انگور در سال اول ضروری است؟
بله، هرس فرم دهی از سال اول آغاز می شود تا ساختار درخت شکل بگیرد. در زمان کاشت، درختان انگور را به یک ساقه با دو جوانه هرس می کنند. این کار پایه و اساس شکل گیری یک درخت استاندارد و پربار در آینده است.
۴. آیا پس از هرس نیاز به کوددهی هست؟
بله، استفاده از کودهای ضد تنش مانند آمینو اسید برای جلوگیری از شوک به درختان به ویژه پس از هرس در فصل بهار و تابستان توصیه می شود. همچنین استفاده از کود فسفر و پتاسیم پس از هرس زمستانه برای تحریک رشد و باردهی مؤثر است.
۵. چه ابزارهایی برای هرس انگور نیاز است؟
ابزارهای اصلی شامل قیچی باغبانی برای برش های دقیق، اره دستی برای قطع شاخه های بزرگ، دستکش برای محافظت از دستان، چسب هرس برای پوشش زخمها و مواد ضدعفونی کننده برای جلوگیری از انتقال بیماری می باشند. همه ابزارها باید تیز و تمیز باشند تا برش های بهداشتی و دقیقی ایجاد کنند.
هرس درخت انگور باید به روش دقیق و اصولی انجام شود. این روش ها با توجه به هدف شما متفاوت است و اگر اصولی انجام نشود، موجب کاهش میزان محصولات شما و یا حتی در موارد شدیدتر، مرگ نهال خواهد شد. هرس اصولی و علمی نه تنها محصولی پربارتر ایجاد می کند، بلکه طول عمر بوته ها را نیز افزایش می دهد. به یاد داشته باشید که هرس انگور یک سرمایه گذاری بلندمدت برای سلامت و پایداری باغ انگور است. با انتخاب زمان مناسب، روش درست، ابزار استاندارد و رعایت نکات کلیدی، می توانید تاکستانی سالم، پربار و سودآور داشته باشید.
